Свети Никола – Празникот кој ги обединува семејствата

Празникот Свети Никола, кој на 19 Декември го слават православните христијани во Македонија, заедно со Свети Димитрија (Митровден) и Пресвета Богородица, се трите најмасовни домашни слави што се прославуваат во Македонија. На овој празник трпезата е посна.

Едно од поинтересните народни верувања кои се поврзани со овој празник е дека на овој ден не треба да го потсетувате оној кој должи. За оние кои го слават овој ден како куќна слава се носат подароци, но и домаќините, оние кои го слават празникот, своите гости не треба да ги пуштат со празни раце, туку мора да им дадат по некој дар. Се верува дека Свети Никола Чудотворец многу пати ги спасувал изгубените бродови и затоа се смета за заштитник на морепловците, рибарите, бродовите.

Животот на Свети Никола

Роден е во Патара, Ликија, Мала Азија околу 270 година, како единствено дете на неговите родители Теофан и Нина. Го добил името Никола кое во превод значи народен победник. Како дете, со голем восхит пристапувал кон проучувањето на Светото Писмо.

Неговиот духовен живот го стекнал преку неговиот чичко кој исто така бил црковно лице, замонашувајќи се во манастирот Нов Сион. По смртта на своите родители, Никола го продал целиот свој наследен имот и парите од продажбата ги поделил помеѓу сиромасите.

Христијаните веруваат дека му се јавил гласот на Господ кој му рекол: „Да не знае твојата лева рака што прави твојата десна рака“ . Бил избран за архиепископ на градот Мира, денешна Турција. Во времето на царот Диоклецијан и Максимијан, кога христијанското население било прогонувано, мачено и затворано, истото му се случило и нему. Со доаѓањето на власт на Константин I Велики, престанало прогонувањето на христијаните кои добиле рамноправно место во Римското Царство. Свети Никола присуствувал на Првиот вселенски собор во Никеја, каде се залагал за воведувањето на светото тројство.

Уште додека бил жив, луѓето го сметале за светител и го повикувале на помош за болните, несреќните и немоќните. Има верување дека кога помагал од неговото лице сјаела светлина. Починал во 343 година.

Вистината зад легендата: Како светителот стана Дедо Мраз?

Иако денес ги доживуваме како два различни лика – едниот како духовен заштитник, а другиот како симбол на комерцијалните празници – патот од Свети Никола до Дедо Мраз е исполнет со интересни факти:

• Епископската одежда како инспирација за црвениот костим: Свети Никола бил епископ во Мира, а црковната одежда на епископите во тоа време често била во црвена боја. Токму таа боја останала врежана во колективната меморија и подоцна станала заштитен знак на модерниот Дедо Мраз.
• Тајната на оџакот: Според преданието, за да остане анонимен, Свети Никола фрлал кеси со златници преку оџаците или ги оставал во чорапите кои се сушеле крај огништето. Ова е директната причина зошто децата денес закачуваат чорапи над каминот и зошто се верува дека Дедо Мраз влегува низ оџакот.
• Трансформација на името: Името „Santa Claus“ е американска изговорна верзија на холандското Sinterklaas (Синтерклас), што во превод значи Свети Никола.
• Од строг светител до весел дедо: Во средниот век, Свети Никола бил прикажуван како сериозна и авторитетна фигура. Неговиот денешен „весел“ изглед со тркалезно стомаче и насмевка е плод на американските илустратори и поети од 19-тиот век, кои сакале ликот да го направат попристапен за децата.
• Северниот Пол vs. Ликија: Вистинскиот Никола живеел во топлите предели на Средоземјето (денешна Турција), а модерната легенда го „пресели“ на Северниот Пол за да се нагласи зимската магија и поврзаноста со ирвасите (кои се карактеристични за северните предели).
• Дарувањето како заедничка вредност: Без разлика на името и изгледот, суштината останува иста – алтруизмот. Свети Никола помагал на сиромашните без да бара слава, а Дедо Мраз го прави истото, носејќи радост во секој дом.