Смилевецот Даме Груев: Великанот кој ја изгради македонската револуционерна мрежа

Даме Груев останува запаметен како еден од најцврстите столбови и најзначајните личности во историјата на македонското ослободително движење. Неговото име е нераскинливо поврзано со воспоставувањето на организациската структура на ВМРО, стратешките подготовки за Илинденското востание и бескомпромисната борба за политичка слобода на Македонија.

Животен пат: Од Смилево до вечноста на Петлец

Роден на 19 јануари 1871 година во демирхисарското село Смилево, Даме Груев израсна во великан, учител, идеолог и еден од главните основоположници на Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО).

Неговиот бурен револуционерен пат заврши прерано — на 23 декември 1906 година, кога херојски загина во судир со османлиската војска на врвот Петлец, во близина на беровското село Русиново. Локалните селани првично го погребаа неговото тело во дворот на селската црква во Русиново, за подоцна неговите земни останки да бидат пренесени во родното Смилево.

Песна за Даме Груев

Потекло и образование

Груев потекнува од традиционално ѕидарско печалбарско семејство од Смилево, иако според одредени извори неговите корени водат од мијачко село. Првите чекори во образованието ги прави во родното место, продолжува до четврти клас во Битола, а потоа го надградува знаењето во реномираната Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“.

Во јануари 1888 година, тој е дел од групата од 19 млади луѓе (меѓу кои и Петар Поп Арсов) кои заминуваат на бесплатно школување во Белград под покровителство на Друштвото „Св. Сава“. Таму завршува гимназија и се запишува на Великата школа. Сепак, во 1891 година е исклучен од оваа установа и го напушта Белград. Истата година се запишува на студии по историја на Вишото училиште во Софија, но набрзо и оттаму е исфрлен.

Во периодот од 1891 до 1893 година, работи како егзархиски учител во Смилево и Прилеп.

Формирање на Организацијата и ширење на мрежата

По враќањето во Македонија во април 1891 година, Груев прво бара учителско место во Битола, но откако е одбиен, продолжува да предава во Смилево и Прилеп. Во летото 1893 година се сели во Солун, каде што работи како коректор во печатницата на Коста Самарџиев.

Токму во Солун, Даме Груев станува главниот иницијатор за историската основачка средба на ВМОРО на 23 октомври 1893 година. На овој состанок тој е избран за секретар и касиер на Централниот комитет. Следните шест години тој неуморно патува низ Македонија, формирајќи локални комитети и посветувајќи нови приврзаници согласно начелата на Уставот.

Како шеф на Битолскиот округ, заедно со задграничните претставници Ѓорче Петров и Христо Татарчев, за свое врховно мото ја земаат славната мисла „Македонија на Македонците“.

Просветителство, затворски денови и Подрум кале

Во учебната 1894-1895 година, Груев е егзархиски учител во Штип, каде што соработува директно со Гоце Делчев. Во 1895 година повторно се враќа во Солун како училишен инспектор, каде што воведува организациски шифри и тајни кодови.

Поради неговата дејност, во периодот 1897-1898 година е интерниран од Солун во Битола. На 6 август 1900 година, како последица на Попставревата афера, Даме е уапсен и осуден на 10 години робија. Дури и зад решетките во битолскиот затвор, тој продолжува вешто да раководи со револуционерните работи во Битолскиот вилает. На 29 мај 1902 година е префрлен во озлогласената тврдина Подрум кале, каде што веќе биле затворени неговите соборци Татарчев, Матов, Тошев и Хаџи Николов. Пролетта во 1903 година е опфатен со амнестија и излегува на слобода.

Илинденската епопеја од 1903 година

Веднаш по излегувањето од затвор, на Смилевскиот конгрес во мај 1903 година, Даме Груев, заедно со Атанас Лозанчев и Борис Сарафов, е избран за член на Главниот штаб на Илинденското востание за Битолскиот округ. На овој конгрес се дефинираат стратегијата и тактиката на претстојниот бунт.

Груев директно учествува во одредувањето на датумот за кревање на востанието и ја презема одговорноста за одбрана на Смилевскиот реон. Заедно со војводата Ѓорги Сугаре храбро ја раководат одбраната на Смилево. Откако османлиските трупи ја пробиваат линијата на 14 август, тие се повлекуваат кон височините на планината Бигла, каде Даме останува со народот да ги претрпи сите тешки последици од задушувањето на востанието.

Последните години, Рилскиот конгрес и херојската смрт

На Рилскиот конгрес во октомври 1905 година, Груев е избран за претседател на Централниот комитет на ВМРО. На 23 декември 1906 година, во нерамна битка со османлискиот аскер на врвот Петлец над селцето Русиново, Даме Груев падна покосен заедно со своите верни соборци.

Бесмртното наследство на Даме Груев

Даме Груев за македонската историја останува врховен симбол на челична истрајност, супериорна организациска моќ и беспрекорна револуционерна етика. Неговото грандиозно дело е врежано во колективната меморија на македонскиот народ, служејќи како траен споменик на една генерација која сопствениот живот го жртвуваше за остварување на сонот за слободна татковина. Денес, неговиот монументален споменик гордо се издига на плоштадот „Македонија“ во Скопје, а спомен парк и Меморијален музеј на Смилевскиот конгрес се изградени во неговото родно Смилево.

📌 Често поставувани прашања (FAQ)

• Кој бил Даме Груев? Даме Груев бил истакнат македонски револуционер, просветен работник, визионер и еден од клучните основачи и организатори на ВМРО.
• Каде и кога е роден Даме Груев? Роден е во демирхисарското село Смилево, на 19 јануари 1871 година.
• Каква улога имал во формирањето на ВМРО? Тој бил главен иницијатор за историскиот основачки состанок на Организацијата во Солун на 23 октомври 1893 година, каде што бил избран за секретар и касиер на Централниот комитет.
• Дали Даме Груев учествувал во Илинденското востание? Да, за време на Смилевскиот конгрес бил избран за член на Главниот штаб на Илинденското востание за Битолскиот револуционерен округ и лично ја предводел одбраната на Смилево.
• Каде и како загинал Даме Груев? Загинал на 23 декември 1906 година во жестока битка против отоманската војска на врвот Петлец, во близина на беровското село Русиново.
• Зошто неговиот лик е толку значаен за македонската историја? Поради неговата улога како главен архитект на револуционерната мрежа на теренот, неговиот идеолошки придонес и фактот што останал со народот и по востанието, тој се смета за еден од најголемите македонски национални херои.